http://damau.org/archives/5055, đây là bài viết “Trịnh Công Sơn và tham vọng chính trị”, tuy dài nhưng mình nghĩ rất đáng xem, bài ko chỉ chứa đựng kiến thức mà còn giúp chúng ta hiểu hơn về nhận định.
Cảm tính – lý tính
Ở đây, mình muốn chia sẻ cách mình đọc bài viết. Và trong quá trình đọc, mình luôn muốn giữ một tâm thế khách quan và công bằng, mà đôi lúc ko đc thế ^^
Đọc xuyên suốt bài viết, mình bị cuốn vào dòng suy nghĩ của tác giả Trịnh Cung (TC), là hình ảnh một Trịnh Công Sơn (TCS) nghệ sĩ đời thường, cũng có những vấp ngã và tham vọng riêng.
Sau, nhìn và phân tích lại bài viết, mình nhận ra đôi điều, tâm lý của bản thân mình và con người nói chung:
1. Định kiến:
- Từ ngữ: “Quan tâm đến chính trị”, “Toan tính chính trị”, tâm lý chúng ta sợ, e ngại từ “chính trị”. Thực, ở nước ngoài, chính trị là chuyện thường, chẳng gì “nhạy cảm” cả. Còn làm clips và các chương trình truyền hình phản bác hay bàn luận về các chính sách nhà nước. Dùng từ cũng cần cẩn thận, nói “toan tính chính trị” như vậy dễ làm người tưởng TCS muốn làm lãnh đạo.
- Vớ đũa cả nắm: Cộng Hòa, Cộng Sản
truy vấn là con đường đến với sự thật
2. Nhận định chủ quan, quy về chính trị
- “chúng ta sẽ dễ nhận ra ý thức làm chính trị chống chế độ Sài Gòn của Trịnh Công Sơn”
:: Tinh thần phản kháng có khác với việc “làm chính trị”?
- “Không có con đường nào khác cho anh em mình ngoài Mặt trận Giải Phóng Miền Nam!”. Vậy là đã quá rõ về khuynh hướng chính trị của Trịnh Công Sơn!
:: Thế nào gọi là khuynh hướng chính trị? Hay chỉ đơn thuần là khuynh hướng đấu tranh? Để đất nước anh em chia cắt bớt đổ máu hơn?
- Niềm vui tưng bừng reo ca “…Mặt đất bao la / anh em ta về / Gặp nhau mừng như bão cát quay cuồng trời rộng/ Bàn tay ta nắm nối tròn một vòng Việt Nam…” (Nối Vòng Tay Lớn) hôm ấy không thuộc về TCS, và thay vào đó là nỗi ám ảnh sắp bị thủ tiêu và phải làm thế nào chạy trốn khỏi “người anh em” càng sớm càng tốt.
:: Nghi vấn: ám ảnh, thủ tiêu, chạy trốn?
- Thật ra, tai nạn chính trị này đã có nguồn gốc…
:: Tai nạn “chính trị”?
- Và từ đó TCS đã coi Nguyễn Hữu Đống là kẻ ghê tởm.
:: ??? TCS nói như vậy hay Trịnh Cung nghĩ rằng TCS đã nghĩ như vậy?
- Mặt khác, trong bài viết “Có Nghe Ra Điều Gì” Trịnh Công Sơn gửi cho bác sĩ Thân Trọng Minh tức nhà văn Lữ Kiều năm 1973 có đoạn như sau: “…Chưa bao giờ tôi có ý nghĩ tự đề nghị với mình một trách nhiệm quá lớn, nhưng khi đã lỡ nhận chịu những cảm tình nồng hậu từ đám đông, thì những tình cảm kia phải được đền bồi…”.
:: Chuyện thường về trách nhiệm của một nghệ sĩ, một con người
Trò chuyện, đơn giản chỉ là facts và conclusion. Conclusion có tính chủ quan (được làm khách quan), facts thì dễ bị bóp méo do định kiến bản thân.
Qua những “sự cố” như thế, có thể thấy TCS đã mắc những sai lầm với người CS như sau:
- Thiếu minh bạch trong suy nghĩ về chiến tranh VN và tính hai mặt trong quan hệ xã hội. Có gì thiếu minh bạch? Tính 2 mặt của TCS hay của các chế độ? Vậy một mặt, thiên CS hay thiên CH mới là điều nên làm?
- Không ở trong một đường dây của tổ chức và chịu sự lãnh đạo của tổ chức đó. Như vậy là sai? Thuộc tổ chức và chịu lãnh đạo là đúng? Còn ông Trịnh Cung đã làm gì?
- Không dám thoát ly đi theo MTGPMN. Thế nào mới là đúng?
- Trong thời buổi sống như một kẻ bên lề của một Sài Gòn đã bị đổi tên và những người bạn thân một thời hồn nhiên như thế nay cũng đã cúi mình, ngoan ngoãn làm những con rối của chế độ mới, quay lưng lại với thân phận khốn đốn của đồng loại, tự huỷ tri thức, lương tâm, thứ một thời nhờ nó đã làm nên những ca khúc tranh đấu cho thân phận và tự do con người, nay chọn cho mình con đường sa lầy vào rượu, thuốc và phụ nữ, tôi thấy mình thật sự cô độc và bất lực trước sự sụp đổ từng ngày của một người bạn tài hoa nhất mà tôi từng yêu quí.
:: Nghi vấn: hồn nhiên? Cúi mình? Ngoan ngoãn? Con rối? Quay lưng? Sa lầy vào phụ nữ? Yêu quý bạn, sao ko giúp bạn?
- Nhưng có lẽ trực giác của tôi đã mách bảo rằng điều ấy nằm ngoài khả năng của TCS, cứ để cuộc sống của anh phụ thuộc vào bản năng, đã tiêu vong rồi một TCS mạnh mẽ dấn thân, mạnh mẽ ca hát cho hoà bình đất nước, cho dân tộc ấm no, bình đẳng, tự do và hạnh phúc như ngày nào. Thời cuộc làm ra TCS đấy thôi, anh không phải là người làm ra thời cuộc, nên tôi đã nghẹn họng.
:: Giai đoạn sau đổi mới, có ai được tự do? Yêu quý bạn, sao lại nghẹn họng? Hiểu thời cuộc, hiểu bạn, thì an ủi và gần gũi bạn hơn, chẳng phải sao?
- Nếu con đường chính trị đối với TCS là một con đường dẫn anh xuống vực thẳm thì cái chết là một kết thúc hoàn hảo.
:: Con đường chính trị? Dẫn xuống vực thẳm?
- Bài viết này chắc chắn sẽ gây ra sự mất mát tình cảm, sự đổ vỡ các mối quan hệ vốn có của tôi, vì một số những nhân vật được đề cập nay đang còn hiện diện trong cuộc đời. Sự thật bao giờ cũng gây mất lòng, tôi đã tự hỏi mình nhiều lần trong nhiều năm qua: có nên viết nó ra, giải thoát cho nó khỏi ngục tù trong tôi suốt hơn 30 năm qua? Sự quằn quại của nó trong cái nhà tù ký ức cũng làm tôi đau buồn đến không chịu nổi. Giải phóng cho nó là giải phóng cho chính tôi, dù có phải bị trả giá.
:: Nghi vấn: sự thật? Chuyện ông Trịnh Cung viết ra có lớn lao để gọi là ngục tù cho bản thân ông? Đau buồn đến không chịu nổi?
Jaka:
Với ông Trịnh Cung: ông đã dũng cảm viết một bài nói nên cảm nghĩ của mình, dẫu có chủ quan nhưng đó là chia sẻ của ông, đã giúp ông giải thoát khỏi quằn quại của chính mình. Ước ông c
